Miras kalan taşınmazlar, aile bireyleri arasında yalnızca mal paylaşımı değil, kullanım hakkı bakımından da uyuşmazlıklara yol açar. Özellikle mirasçılardan birinin ortak taşınmazı tek başına kullanması veya kira gelirlerini diğerleriyle paylaşmaması, önemli hukuki sorunları beraberinde getirir. Peki, ortak taşınmazdan yararlanamayan mirasçının hangi hakları vardır? Diğer mirasçılardan kullanım bedeli talep edebilir mi?
Türk hukukunda bu soruların cevaplarından biri ecrimisil, diğer adıyla haksız işgal tazminatıdır. Ecrimisil, bir taşınmazın hukuken geçerli bir neden olmaksızın ve kötü niyetle kullanılması nedeniyle talep edilebilen tazminattır. Kira alacağından farklı olarak bir sözleşmeye değil, haksız kullanıma dayanır. Bir taşınmazın başkası tarafından kullanılması ise tek başına ecrimisil hakkı doğurmaz. Miras paylaşılıncaya kadar kural olarak elbirliği mülkiyeti söz konusudur. Bu nedenle mirasçılardan birinin ortak taşınmazı kullanması kendiliğinden haksız işgal sayılmaz. Buna karşılık diğer mirasçıların taşınmazdan yararlanmasının engellenmesi, belirli şartlarda tazminat sorumluluğu doğurabilir. Kullanımın biçimi, tarafların hakları ve taşınmazın hukuki durumu birlikte değerlendirilir.
Ecrimisil davalarında en önemli konulardan biri “intifadan men” şartıdır. Yargıtay uygulamasına göre kural olarak mirasçının taşınmazdan veya gelirinden yararlanmak istediğini bildirmesi ve buna rağmen yararlanamaması gerekir. Bu bildirimin mutlaka noter aracılığıyla yapılması şart değildir. Ancak taşınmazın kiraya verilerek gelir elde edilmesi veya diğer mirasçıların haklarının açıkça inkar edilmesi gibi bazı durumlarda önceden bildirim aranmayabilir. Dolayısıyla her uyuşmazlık için aynı şartların geçerli olduğunu söylemek mümkün değildir.
Ortak taşınmazın kiraya verilmesi de ayrı bir hukuki meseledir. Kira gelirinin yalnızca bir mirasçı tarafından alınması, diğerlerinin gelir üzerindeki haklarını ortadan kaldırmaz. Her kira uyuşmazlığı ise ecrimisil davasıyla çözülemez. Somut olayın özelliklerine göre kira gelirinin paylaşılması veya başka hukuki talepler gündeme gelebilir. Taşınmazın bir başkasına ücretsiz kullandırılması halinde de benzer şekilde hukuki değerlendirme gerekir. Kira alınmaması, kullanımın mutlaka hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Diğer mirasçıların rızası, iznin kapsamı ve kullanımdan kimin sorumlu olduğu önem taşır. Kira alınmaması tek başına sorumluluktan kurtulmak için yeterli olmadığı gibi her ücretsiz kullanım da tazminat borcu doğurmaz.
Uyuşmazlıklarda sık karşılaşılan bir diğer mesele, diğer mirasçıların kullanıma izin verdiği iddiasıdır. Rıza yazılı veya sözlü olabilir. Geçmişte verilen bir izin ise her durumda süresiz kullanım hakkı sağlamaz. İznin kapsamı ve devam edip etmediği, somut olayın delilleriyle değerlendirilir. Ecrimisil taleplerinde Yargıtay uygulamasında kabul edilen beş yıllık zamanaşımı da önemlidir. Ancak bu süre, geçmiş beş yılın tamamı için mutlaka tazminat alınabileceği anlamına gelmez. Talep edilebilecek dönem ve tazminat miktarı, olayın hukuki özelliklerine göre belirlenir.
Miras uyuşmazlıklarında hangi hakkın, kimden ve hangi hukuki yolla talep edileceğinin doğru belirlenmesi gerekir. Aksi halde haklı bir talep dahi yanlış dava nedeniyle sonuçsuz kalabilir. Sonuç olarak miras yoluyla kazanılan mülkiyet hakkı, yalnızca tapuda yer alan bir kayıttan ibaret değildir. Her mirasçının hakkı korunmalıdır. Bununla birlikte, ortak taşınmazın her kullanımı haksız işgal niteliği taşımaz. Miras paylaşılmamış olabilir; ancak mülkiyet hakkı yalnızca kullanana ait değildir.