Merkez Bankası, 12 Kasım'da açıkladığı Enflasyon Raporu'nda 2026 yılı sonu enflasyon tahminini yüzde 29,5'e yükseltti. Gelecek yıllara ilişkin beklentiler de değişti. 2027 için yüzde 15 olan ara hedef yüzde 21'e, 2028 için yüzde 9 olan hedef ise yüzde 13,5'e çıkarıldı.
Bu rakamlar ilk bakışta teknik bir güncelleme gibi görülebilir. Oysa açıklamanın arkasında ekonominin geleceğini ilgilendiren önemli sorular var. Merkez Bankası neden hedeflerini yükseltmek zorunda kaldı? Piyasa zaten yüksek enflasyona göre hareket ediyorsa bu değişikliğin ne anlamı var? Daha önemlisi, bunun maliyetini kimler üstlenecek?
Hedefler Değiştikçe Güven Nasıl Etkilenir?
Öncelikle enflasyon hedefi ile enflasyon tahminini birbirinden ayırmak gerekiyor. Hedef, Merkez Bankasının ulaşmak istediği enflasyon düzeyini; tahmin ise mevcut koşullarda gerçekleşmesini beklediği oranı gösteriyor.
2026 yılına yüzde 16'lık ara hedefle girildi. Yıl içinde bu hedef yüzde 24'e yükseltildi. Yılsonu tahminleri ise birkaç kez yukarı yönlü güncellenerek yüzde 29,5'e ulaştı. Şimdi gelecek yılların hedefleri de yükseltilmiş durumda.
Merkez Bankası bu değişiklikleri ağırlıklı olarak enerji ve ithalat fiyatlarındaki artışa, jeopolitik gelişmelere ve gıda fiyatlarına bağlıyor. Bunlar elbette önemli etkenler. Ancak sürekli yukarı yönlü revizyon yapılması, önceki tahminlerin dayandığı varsayımların ne ölçüde gerçekçi olduğunu da sorgulamayı gerektiriyor.
Gerçekçi olmayan bir hedefte ısrar etmek güvenilirliği artırmaz. Buna karşılık hedeflerin sürekli yükseltilmesi de başka bir sorun yaratır. Ekonomik aktörler, bugün açıklanan hedefin yarın yeniden değiştirilebileceğini düşünmeye başlar.
Merkez Bankasının güvenilirliği yalnızca doğru tahminde bulunmasına değil, açıkladığı hedeflere ulaşabileceğine piyasaları ikna edebilmesine bağlıdır.
Merkez Bankasının Hedefleri Piyasayı Ne Kadar Etkiliyor?
Aslında en dikkat çekici nokta burada.
Merkez Bankasının kasım ayında açıkladığı 2026 yılsonu enflasyon tahmini yüzde 29,5. Aynı dönemde piyasa katılımcılarının beklentisi ise yüzde 30,04. Aradaki fark oldukça sınırlı.
Demek ki piyasa, Merkez Bankasının yeni tahminini açıklamasından önce de enflasyonun yaklaşık bu düzeyde gerçekleşeceğini öngörüyordu.
Şirketler satış fiyatlarını, bankalar kredi koşullarını, çalışanlar ücret taleplerini büyük ölçüde kendi enflasyon beklentilerine göre şekillendiriyor. Dolayısıyla Merkez Bankasının tahmini yükseltmesi, tek başına ekonomik davranışlarda köklü bir değişiklik yaratmayabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım var. Merkez Bankasının görevi piyasanın beklentilerini takip etmekten ibaret değil. Asıl görevi, uyguladığı politikalarla bu beklentileri aşağı çekmek.
Piyasa yüzde 30 enflasyon beklerken Merkez Bankasının yüzde 16 hedef açıklaması, tek başına fiyat artışlarını yavaşlatmıyor. Bunun için açıklanan hedefin uygulanabilir politikalarla desteklenmesi gerekiyor.
Üstelik hedeflerin sürekli yukarı çekilmesi, gelecekte açıklanacak düşük enflasyon hedeflerinin de ihtiyatla karşılanmasına yol açabilir. Bu nedenle mesele yalnızca hedefin gerçekçi olması değil, o hedefe ulaşılacağına duyulan güvendir.
Reel Sektör ve Esnafı Ne Bekliyor?
Enflasyonun beklenenden daha uzun süre yüksek kalması, özellikle finansmana ihtiyaç duyan işletmeler açısından önemli.
Öncelikle Merkez Bankasının tahmin yükseltmesi, kredi faizlerinin otomatik olarak artacağı anlamına gelmiyor. Ancak enflasyonla mücadelenin uzaması, sıkı para politikasının daha uzun süre devam etmesi ihtimalini güçlendiriyor.
Bu durum krediyle çalışan sanayi işletmelerinin yatırım kararlarını, küçük esnafın ise günlük faaliyetlerini doğrudan etkileyebilir.
Örneğin bir işletmenin cirosunun yüzde 30 artması, gerçek anlamda büyüdüğünü göstermiyor. Aynı dönemde maliyetler benzer oranda yükselmiş, finansman giderleri artmış ve satış miktarı azalmış olabilir.
Üstelik yüksek enflasyonda işletmeler yalnızca sattıkları malın maliyetini değil, yerine koyacakları malın maliyetini de düşünmek zorunda. Bugün yapılan satıştan elde edilen gelir, yarın aynı miktarda stok almaya yetmeyebilir.
Büyük işletmelerin finansmana erişim ve maliyet artışlarını fiyatlara yansıtma imkânları daha geniş olabilir. Küçük esnaf ise hem müşterisinin azalan alım gücüyle hem de yükselen işletme sermayesi ihtiyacıyla karşı karşıya kalır.
Burada sorun yalnızca enflasyonun yüksekliği değil, yüksek enflasyonla yüksek finansman maliyetinin aynı anda işletmeler üzerinde baskı oluşturmasıdır.
Ücretliler Açısından Değişen Ne?
Enflasyon tahminlerinin yükseltilmesi, çalışanların ücretlerine kendiliğinden bir artış getirmiyor. Ancak gelecekteki ücret görüşmelerinin ekonomik zeminini etkiliyor.
Özellikle ücret artışlarının beklenen enflasyona göre belirlendiği durumlarda, gerçekleşen enflasyonun tahminleri aşması çalışanların satın alma gücünü azaltıyor.
Basit bir örnek verelim. Bir çalışanın ücreti yüzde 20 artarken fiyatlar yüzde 29,5 yükselirse, nominal ücreti artmasına rağmen reel geliri yaklaşık yüzde 7,3 azalıyor.
Asgari ücretliler, memurlar ve emekliler açısından ücret ve aylık belirleme mekanizmaları farklı. Ancak hepsinin ortak sorunu, gelir artışlarının hayat pahalılığı karşısında ne ölçüde yeterli kaldığı.
Enflasyonla mücadele elbette gerekli. Çünkü kalıcı fiyat istikrarı sağlanmadan ücretlilerin alım gücünü korumak da giderek zorlaşıyor. Bununla birlikte mücadelenin ekonomik maliyetinin toplumun farklı kesimleri arasında nasıl dağıldığı da göz ardı edilmemeli.
Merkez Bankasının hedeflerini güncellemesi ekonomik gerçekleri değiştirmiyor. Fakat enflasyonun düşürülmesinin beklenenden daha uzun zaman alacağını gösteriyor.
Bundan sonra asıl önemli olan yeni hedeflerin ne kadar iddialı olduğu değil, açıklanan politikaların bu hedeflere ne ölçüde yaklaştıracağı. Çünkü ekonomik güven, açıklanan rakamlardan çok, o rakamların gerçekleşmesiyle oluşuyor.