Şirketlerin muhasebe kayıtlarında sık karşılaştığımız sorunlardan biri, ortaklarla yapılan para alışverişlerinin doğru hesaplarda izlenmemesidir. Özellikle 131-Ortaklardan Alacaklar ve 331-Ortaklara Borçlar hesaplarının kullanımında yapılan hatalar, şirketlerin gerçekte olduğundan daha fazla alacaklı veya borçlu görünmesine neden olabiliyor.

İlk bakışta basit bir muhasebe hatası gibi görünen bu durum, vergi incelemesinde ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 21 Mayıs 2025 tarihli kararı da bu konuda önemli bir uyuşmazlığı ele alıyor.

Karar, şirket ortaklarıyla yapılan para hareketlerinin nasıl muhasebeleştirilmesi gerektiği kadar, bu hesaplar üzerinden yapılacak vergisel değerlendirmelerin de önemini ortaya koyuyor.

Ortaklar Cari Hesaplarında Yapılan Hata

Şirketlerin ortaklarına verdiği borçlar 131-Ortaklardan Alacaklar hesabında, ortaklarından aldığı borçlar ise 331-Ortaklara Borçlar hesabında izleniyor.

Ancak aynı ortakla yapılan işlemlerin muhasebeleştirilmesinde zaman zaman önemli hatalar yapılıyor.

Örneğin şirketin ortağına 5 milyon lira borç verdiğini düşünelim. Bu tutar 131 hesabına kaydedilecektir.

Daha sonra ortak şirkete 3 milyon lira ödeme yaptığında, bu ödemenin 131 hesabındaki borçtan düşülmesi gerekir. Ödenen tutarın 331 hesabına kaydedilmesi doğru değildir. Çünkü şirket ortaktan yeni bir borç almamış, daha önce verdiği paranın bir kısmını tahsil etmiştir.

Benzer şekilde, ortak önce şirkete 4 milyon lira borç vermişse bu tutar 331 hesabına kaydedilir. Daha sonra şirket ortağa 6 milyon lira verdiğinde, öncelikle 331 hesabındaki 4 milyon liralık borç kapatılır. Kalan 2 milyon lira ise 131 hesabına aktarılır.

Bu örneklerde aynı ortak için birbirinden bağımsız iki borç ilişkisi bulunmuyor. Karşılıklı ödemeler, mevcut cari hesabın bakiyesini değiştiriyor.

Dolayısıyla işlemlerin gerçek niteliği dikkate alınmadan aynı ortağa ait tutarların hem 131 hem de 331 hesaplarında biriktirilmesi, muhasebe kayıtlarının ekonomik durumu doğru yansıtmamasına neden olabiliyor.

Danıştayın Önüne Gelen Uyuşmazlık

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 21 Mayıs 2025 tarihli, E:2024/146, K:2025/388 sayılı kararına konu olayda;

İnceleme sırasında şirketin 131-Ortaklardan Alacaklar hesabında yüksek tutarda borç bakiyesi bulunduğu, ancak bu tutarlar için faiz hesaplanmadığı tespit ediliyor.

Vergi inceleme elemanı, şirketin ortağına faizsiz finansman sağladığı gerekçesiyle Merkez Bankasının avans faiz oranını esas alarak adat faizi hesaplıyor. Hesaplanan faiz üzerinden cezalı kurumlar vergisi tarhiyatı yapılıyor.

Ancak şirketin muhasebe kayıtlarında aynı ortağa ait 331-Ortaklara Borçlar hesabında da tutarlar bulunuyor.

Başka bir ifadeyle, şirketin aynı ortağa ilişkin alacak ve borç kayıtları iki ayrı hesapta izleniyor.

Vergi inceleme elemanı ise yalnızca 131 hesabındaki tutarları dikkate alıyor. 331 hesabındaki borçları hesaplamaya dahil etmiyor.

Uyuşmazlık da buradan kaynaklanıyor.

Vergi mahkemesi ve Danıştay aşamalarından geçen dava, sonunda Vergi Dava Daireleri Kurulunun önüne geliyor.

Danıştay Neye Karar Verdi?

Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesine göre vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esas alınıyor.

Aynı Kanun'un 134. maddesi ise vergi incelemesinin amacını, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak olarak belirliyor.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, kararında bu iki düzenlemeye dayanıyor.

Vergi Dava Daireleri Kurulu şirketin aynı ortağa hem borç vermesi hem de aynı ortaktan borç alması durumunda, karşılıklı hesapların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Buna göre şirketin alacaklı olduğu tutarlardan borçlu olduğu tutarlar mahsup edilmeli ve net alacak esas alınmalı.

Dolayısıyla 131 hesaptaki tutarlar üzerinden faiz hesaplanırken aynı ortağa ait 331 hesabının göz ardı edilmesi, Danıştay tarafından eksik inceleme olarak değerlendiriliyor.

Kurul, bu gerekçeyle vergi idaresinin temyiz istemini reddediyor.

Karar, şirketlerin ortaklarıyla olan para ilişkilerinde gerçek ekonomik durumun esas alınması gerektiğini ortaya koyuyor.

Şirketler Bu Karardan Hangi Dersi Çıkarmalı?

Danıştayın kararı, ortaklar cari hesaplarının doğru tutulmasının yalnızca muhasebe düzeni açısından değil, vergisel risklerin önlenmesi bakımından da önemli olduğunu gösteriyor.

Şirketler, aynı ortağa ilişkin 131 ve 331 hesaplarını düzenli olarak kontrol etmeli.

Öncelikle bu hesaplarda yer alan hareketlerin hangi işlemlerden kaynaklandığı belirlenmeli. Ortağın şirkete yaptığı ödemenin yeni bir borç verme işlemi mi, yoksa daha önce şirketten aldığı borcun geri ödenmesi mi olduğu açıklığa kavuşturulmalı.

Aynı şekilde şirketin ortağa yaptığı ödemenin, ortağın daha önce şirkete verdiği borcun iadesi mi, yoksa ortağa yeni bir borç verilmesi mi olduğu tespit edilmeli.

Mevcut borcun geri ödenmesi niteliğindeki işlemler, karşı hesapta yeni bir bakiye oluşturacak şekilde değil, ilgili borcu kapatacak biçimde muhasebeleştirilmeli.

Bu nedenle aynı ortağa ait 131 ve 331 hesaplarda karşılıklı bakiyeler bulunuyorsa, bunların nedenleri araştırılmalı; aynı cari ilişkiden kaynaklanan ve mahsup edilmesi gereken tutarlar için gerekli virman ve düzeltme kayıtları yapılmalı.

Bir başka önemli nokta ise şu: Hesaplar arasında virman yapılması, ortağa faizsiz finansman sağlanmasından doğabilecek vergisel yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Şirketin ortağından net alacaklı olduğu ve ortağına faizsiz finansman sağladığı dönemler için emsallere uygun faiz hesaplanması gerekir.

Danıştayın kararı, ortaklar cari hesaplarının gerçek durumu gösterecek biçimde tutulmasının önemini hatırlatıyor.

Şirketlerin benzer vergi incelemeleriyle karşılaşmamak için yapması gereken, aynı ortağa ait 131 ve 331 hesaplarını dönem sonunu beklemeden karşılaştırmak, gerekli mutabakatları sağlamak ve mahsup edilmesi gereken tutarların virman kayıtlarını zamanında yapmak.

Çünkü muhasebede zamanında yapılmayan bir düzeltme, vergi incelemesinde yıllarca sürecek bir uyuşmazlığın başlangıcı olabiliyor.