İngiltere’de bazı isimlerin mahkeme kararlarıyla reddedilmesi yeniden gündeme gelirken, Türkiye’de de çocuklara verilecek isimler konusunda yasal sınırlar bulunuyor. “Atatürk” adına ilişkin özel düzenlemenin yanı sıra, mevzuata aykırı nitelik taşıyan adların tescilinde de engelle karşılaşılabiliyor.
Son yıllarda çocuklarına geleneksel isimlerin dışında daha özgün ve daha önce az duyulmuş isimler vermek isteyen ailelerin sayısı artarken, tercihlerin sınırı zaman zaman dikkat çekici örneklerle gündeme geliyor. İngiltere’de “Cyanide” (Siyanür) ve “Martian” (Marslı) gibi isimlere izin verilmemesi, Türkiye’deki uygulamaları da yeniden gündeme taşıdı.
Türkiye’de ise İngiltere’deki örneklere benzer şekilde hazırlanmış uzun bir “yasaklı isimler listesi” bulunmuyor. Ancak nüfus mevzuatı ve özel kanunlar, çocuklara verilecek isimler konusunda belirli sınırlar çiziyor. Bu nedenle anne ve babanın seçtiği her isim doğrudan nüfus kütüğüne geçirilmeyebiliyor.
Türkiye’de hangi isimler sorun çıkarabilir?
Türkiye’de çocuklara isim verilmesine ilişkin düzenlemelerde temel ölçütlerden biri, seçilen adın mevzuata ve genel ahlak kurallarına aykırı olmaması.
Bu kapsamda çocuğu toplum içerisinde küçük düşürebilecek, ilerleyen yıllarda alay konusu haline getirebilecek ya da hakaret niteliği taşıyabilecek isimler nüfus kaydı sırasında sorun oluşturabiliyor.
Kaynakta “Trafik”, “Fişek” ve “Bomba” gibi ifadeler bu tür sıra dışı tercihlere örnek olarak gösteriliyor. Ancak bunları tek tek kanunda yazılı “yasaklı isimler” olarak değerlendirmek yerine, tescil sırasında sorun yaşanabilecek isimlere verilen örnekler olarak ele almak gerekiyor.
“Atatürk” adına özel koruma
Türkiye’de isim konusunda en açık özel düzenlemelerden biri “Atatürk” adına ilişkin.
2587 sayılı Kanun kapsamında “Atatürk” adının veya bu ada başına ya da sonuna başka sözcükler eklenerek oluşturulan adların gerçek ve tüzel kişiler tarafından kullanılmasına sınırlama getiriliyor.
Dolayısıyla “Atatürk” diğer sıra dışı isimlerden farklı olarak özel bir kanuni düzenlemeye konu olan adlar arasında bulunuyor.
Harf, rakam ve sembollere de dikkat
Çocuklarına yabancı kökenli veya sıra dışı bir isim vermeyi düşünen ailelerin ismin yazılışına da dikkat etmesi gerekiyor.
Kaynakta, Türk alfabesinde bulunmayan Q, W ve X harflerinin kullanıldığı isimler ile rakam veya sembol içeren adların nüfus kayıtlarında kabul edilmediği belirtiliyor. Bu nedenle yalnızca seçilen ismin anlamı değil, nüfus kütüğüne hangi harflerle ve nasıl yazılacağı da önem taşıyor.
Özellikle sosyal medyada kullanılan kullanıcı adlarına benzer biçimde rakam, işaret veya semboller eklenerek oluşturulan adların resmi isim olarak kaydedilmesi mümkün olmayabiliyor.
Ahlaka aykırı isimler kabul edilmeyebilir
İsim konusunda bir diğer sınırı ise genel ahlak kuralları oluşturuyor. Ahlaka aykırı, hakaret içeren veya çocuğun kişilik haklarını olumsuz etkileyebilecek isimlerin tesciline izin verilmeyebiliyor.
Aynı şekilde milli ve manevi değerlerle açıkça çatıştığı değerlendirilen isimlerin de nüfus kayıt işlemlerinde sorun oluşturabileceği belirtiliyor.
Bu nedenle Türkiye’de isim konusunda “sadece şu kelimeler yasaktır” şeklinde sınırlı bir liste yerine, ismin anlamı, niteliği ve mevzuata uygunluğu üzerinden değerlendirme yapılıyor.
İngiltere’de “Siyanür” ismine mahkeme engeli
İngiltere’de gündeme gelen en çarpıcı örneklerden biri ise “Cyanide”, Türkçesiyle “Siyanür” oldu. İkiz çocuklarından birine bu ismi vermek isteyen annenin talebi mahkemeye taşındı. İsim, ölümcül bir zehirle bağlantılı olması ve çocuğun geleceği üzerinde olumsuz etki yaratabileceği gerekçesiyle kabul edilmedi.
“Martian”, yani “Marslı” ismi de gündeme gelen sıra dışı örneklerden biri oldu. Bu ismin çocuğun hayatı boyunca alay konusu olmasına veya akran zorbalığıyla karşılaşmasına neden olabileceği değerlendirilerek kayıt talebi reddedildi.
“King” (Kral) ve “Princess” (Prenses) gibi resmi unvanlarla karışıklık yaratabilecek isimler de İngiltere’de tartışma konusu olan tercihler arasında yer aldı.
Aileler isim seçerken dikkat etmeli
Türkiye’de anne ve babalar çocuklarının adını belirleme konusunda geniş bir tercih hakkına sahip olsa da bu hak tamamen sınırsız değil. Seçilen ismin mevzuata, genel ahlaka ve isimlerin nüfus kütüğüne yazılmasına ilişkin kurallara uygun olması gerekiyor.
Bu nedenle özellikle sıra dışı bir isim düşünen ailelerin, doğum kaydı sırasında sürpriz yaşamamak için seçtikleri ismin tescile uygunluğunu göz önünde bulundurmaları önem taşıyor.
