Sosyolog Prof. Dr. Özkan Yıldız'a göre sorunun temelinde yoksulluk, sosyal dışlanma, aidiyet arayışı, akran baskısı ve dijital mecralarda sıradanlaştırılan şiddet bulunuyor. Çözüm ise yalnızca cezalandırmada değil; aileden okula, sokaktan dijital dünyaya uzanan bütüncül ve önleyici politikalarda. Suç, şiddet ve bağımlılık sosyolojisi üzerine uzun yıllardır araştırmalar yürüten Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özkan Yıldız, tırmanan şiddet olaylarıyla mücadelenin aileden topluma, okuldan dijital dünyaya uzanan bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğine dikkat çekti.
ŞİDDETİN ARDINDA AİDİYET VE KORUNMA ARAYIŞI VAR
Kentin dezavantajlı bölgelerinde artan çeteleşme ve şiddet olaylarının yalnızca bireysel davranışlarla açıklanamayacağını belirten Yıldız, gençlerin aidiyet ve korunma arayışlarının akran baskısı, olumsuz rol modeller ve sağlıksız sosyalleşme süreçleriyle birleşmesinin şiddeti beslediğini ifade etti. Yıldız, özellikle son yıllarda dijital mecralardan kaynaklanan risklerin de şiddet olaylarının artışında önemli bir etken hâline geldiğini vurguladı.
TOPLUMSAL ZEMİN DOĞRU ANALİZ EDİLMELİ
Şiddetin önlenmesinde ailelere önemli sorumluluklar düştüğünü belirten Yıldız, alan deneyimine sahip sivil toplum kuruluşlarıyla kurumsal iş birliklerinin geliştirilmesi gerektiğini söyledi. Şiddet faillerine odaklanan derinlemesine ve ampirik araştırmaların yetersizliğinin, sorunun arka planındaki toplumsal dinamiklerin anlaşılmasını güçleştirdiğine dikkat çeken Yıldız, şu değerlendirmede bulundu: “Saha verilerine dayalı araştırmalarla faili ve suçu üreten toplumsal zemini tanımadan yapılacak teşhis de uygulanacak önleyici müdahaleler de eksik kalmaya mahkûmdur.”
DİJİTAL DÜNYADA ŞİDDET SIRADANLAŞTIRILIYOR
Dijital mecraların çocukların ve gençlerin toplumsallaşma süreçlerini önemli ölçüde etkilediğini belirten Yıldız, kontrolsüz dijital ortamların yeni risk alanları oluşturduğunu söyledi. Çevrim içi şiddet içerikleri, şiddeti sıradanlaştıran görsel kültür ve medya sunumlarının bu riskleri derinleştirebildiğini ifade eden Yıldız, ataerkil kültürel kodların da sosyal medya aracılığıyla yeniden üretildiğine dikkat çekti. Yıldız, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: “Çocukların ve gençlerin toplumsallaşma süreçlerini adeta bozan yeni dijital sosyalleşme alanları, kontrolsüz bir yapı oluşturmaktadır. Dijital ortamlar, çevrim içi şiddet içerikleri, şiddeti sıradanlaştıran görsel kültür ve medya sunumları bu riskleri daha da büyütebilmektedir. Şiddeti meşrulaştıran ve yücelten ataerkil kültürel kodların sosyal medyada yeniden üretilmesi de özellikle çocuklar ve gençler üzerinde dikkate alınması gereken bir etki alanı yaratmaktadır.”
YASAL DÜZENLEMELER DİJİTAL DÖNÜŞÜME YETİŞEMİYOR
Çocukların ve gençlerin dijital ortamlarda karşılaştıkları risklerden korunmasının önemine değinen Yıldız, teknolojik gelişmelerin hızına karşılık yasal düzenlemelerin aynı hızda ilerleyemediğini belirtti. Dijital mecralardan kaynaklanan tehditlerin sık sık gündeme gelmesine rağmen bu alandaki hukuki düzenlemelerin gelişmelerin gerisinde kaldığını ifade eden Yıldız, çocukların zihinsel ve sosyal gelişimlerinin korunması için etkili, uygulanabilir ve kararlı önlemlerin gecikmeden hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.
ÇOCUKLARA DİJİTAL OKURYAZARLIK ÖĞRETİLMELİ
Dijital risklerle mücadelenin yalnızca yasaklama ve denetim mekanizmalarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayan Yıldız, çocukların dijital dünyayı bilinçli kullanabilecek donanıma kavuşturulmasının önemine işaret etti. Çocuklara algoritmaların içerikleri nasıl yönlendirdiğinin, çevrim içi grupların şiddeti nasıl normalleştirebildiğinin ve tehdit edici içeriklerle karşılaştıklarında nasıl yardım isteyebileceklerinin öğretilmesi gerektiğini belirten Yıldız, dijital okuryazarlık ve eleştirel farkındalık eğitimlerinin hem okullarda hem de ailelere yönelik programlarda yaygınlaştırılmasını önerdi.
MÜCADELE CEZAYLA SINIRLI KALMAMALI
Gençler arasında artan çeteleşme ve şiddet olaylarının arkasında aidiyet ve korunma ihtiyacının yanı sıra akran baskısı, olumsuz rol modeller ve sağlıksız sosyalleşme süreçlerinin bulunduğunu yineleyen Yıldız, çözüm için aile, okul ve toplumsal çevre arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Ekonomik yoksunluk, sosyal dışlanma ve gelecek kaygısıyla mücadelenin de şiddeti önleme politikalarının ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini belirten Yıldız, gençlere güvenli aidiyet alanları oluşturulmasının önemini vurguladı. Okul temelli psikososyal destek hizmetlerinin, akran ilişkilerini güçlendiren çalışmaların ve erken müdahale programlarının yaygınlaştırılması gerektiğine dikkat çeken Yıldız, şiddetle mücadelenin yalnızca disiplin ve cezalandırma uygulamalarına indirgenemeyeceğini ifade etti. Yıldız, kalıcı çözümün önleyici ve koruyucu sosyal politikaların kararlılıkla uygulanmasından geçtiğini dile getirerek şunları söyledi:
YOKSULLUK VE SOSYAL DIŞLANMA ŞİDDETİN ZEMİNİNİ GÜÇLENDİRİYOR
Şiddetin, toplumun derinliklerinde biriken yapısal sorunlardan bağımsız değerlendirilemeyeceği açık. İşsizlik, kent yoksulluğu, ekonomik yoksunluk ve sosyal dışlanmanın yoğunlaştığı çevrelerde çocukların sağlıklı gelişim süreçleri olumsuz etkileniyor. Bu koşullar, çocukların sosyal çevreleriyle kurdukları ilişkileri, toplumsal uyumlarını ve gelecek beklentilerini de zayıflatabiliyor.
GAZİANTEP İŞSİZLİKTE 4. SIRADA
Türkiye'de son 20-30 yıllık süreçte derin yoksulluk, işsizlik ve sosyal dışlanma önemli toplumsal sorunlar hâline geldi. Çok sayıda aile istihdam ve üretim süreçlerinin dışında kalırken sosyal yardımlara bağımlılık da arttı. Genç işsizliği ve buna bağlı gelecek kaygısı, özellikle dezavantajlı kesimlerde toplumsal dışlanmayı derinleştiren etkenler arasında yer aldı. Gaziantep'in işsizlik oranında Türkiye genelinde dördüncü sırada yer alması da sorunun kentteki boyutunu ortaya koyan önemli göstergelerden biri olarak değerlendirilebilir.
KORUYUCU POLİTİKALAR HAYATA GEÇİRİLMELİ
Çocuklar ve gençler arasındaki şiddeti yalnızca bireysel tercihler, aile içi sorunlar veya güvenlik tedbirleri üzerinden açıklamak, sorunun gerçek nedenlerini gözden kaçırma riski taşıyor. Kalıcı çözüm için gençleri şiddete yönelten toplumsal koşulların anlaşılması, güvenli sosyal alanların oluşturulması ve eğitimden istihdama uzanan koruyucu politikaların hayata geçirilmesi gerekiyor.” Meral KINACILAR ERBEKTE
