Antepfıstığı üretiminde ABD ve İran’ın gerisinde olmamızın nedenini fıstık verimi için yaptığı araştırmalarıyla bilinen Dr. Hüseyin Tekin’e sorduk. Dr. Hüseyin Tekin, “Sulama, bakım ve çeşit bizde üretimi etkileyen üç unsur. Kaliforniya’da, fıstık ağaçları Arizona nehrinden yani 800 km uzaktan su getirilerek sulanıyor. Bizde kuş uçumu 20 km uzaktan Nizip’e su getirilmiyor. İran’da, Kaliforniya’da sulanmayan tek bir ağaç yok. Bizde ise fıstık ağaçlarının yüzde 95’i sulanmıyor” dedi. Tekin bu arada İspanya’nın Antepfıstığında kendisinin geliştirdiği ve büyük talep gören Tekin çeşidinden istediğini belirtti.
30 YILDIR BARAK OVASI SULANACAK
Gaziantep Fıstık Araştırma Enstitüsü eski Müdürü ve TEMA Vakfı Fıstığımız Bol Olsun Projesi Koordinatörü olan Dr. Hüseyin Tekin, Amerika ve İran’ı gezdiğini, Kaliforniya’da, İran’da sulanmayan tek bir ağaç olmadığını belirterek şunları anlattı:”Kaliforniya’da kenarda köşede kalmış ağaçlara bile damlama borusu çekmişler, suluyorlar. Buraları niye suluyorsunuz? diye sordum. ‘Sen havasız yaşıyor musun, bu da susuz yaşayamaz’ dediler yani anlayış bu. Kaliforniya’da, fıstık ağaçları Arizona nehrinden yani 800 km uzaktan su getirilerek sulanıyor. Bizde kuş uçumu 20 km uzaktan Nizip’e su getirilmiyor. Bu yüzden su akıyor, Barak bakıyor deniyor. 30 yıldan beri Barak ovası sulanacak deniyor. Bütün siyasiler gittikleri her köye söz veriyorlar, 30 yıldır su gelecek. Bizde ne yazık ki fıstık ağaçlarının yüzde 95’i sulanmıyor.”
İSPANYA’DA YAĞIŞ BİZDEN AZ
Dr. Tekin, İspanya’da yağışın bizden az olduğunu, orada ağırlıklı badem üretildiğini, ancak son yıllarda badem çok su istediği için İspanyolların bademi söküp fıstık ektikleri söyledi. Tekin, “İspanya fıstıkta yeraltı damlama sulama sistemine başladı. İran’da yüzeysel sulama var. Amerika’nın toprağı kumlu fıskiyeli sulama yapıyor. İspanya’nın toprağı bize benziyor killi toprak. Suyu tutan bir yapısı var. Damlama sulama yapıyorlar. Damlama sulamanın avantajı şu buharlaşma olmuyor, toprak altında kaldığı için daha az suyla daha iyi beslenme sağlanıyor. En ideali damlama sulama. Antepfıstığında kuru koşullarda dekara 100 kilo ürün alınıyor. Sulandığı zaman, buna ilave gübre verildiği zaman verim katlanıyor, 200 kilo oluyor. Damlama sulama ile beraber besleme, uygun gübreleme sistemi olursa verim 300 kilo oluyor” diye konuştu.
İSPANYA TEKİN ÇEŞİDİNDEN İSTEDİ
Ürün rekoltesinde sulama ve bakımın yanı sıra çeşit farklılığının da önemli bir etken olduğunu dile getiren Tekin şöyle konuştu:” Amerika’daki Kerman, İran’da Ohadi çeşidinde verim yüksek. Bizim eski çeşitlerimiz var uzun, kırmızı çeşidi gibi. Aynı bahçede aynı koşullarda üretim yaptık, uzun çeşidi dekara 104 kilo verdi, Siirt çeşidi dekara 180 kilo verdi, benim geliştirdiğim Tekin çeşidi ise dekara 232 kilo verdi. İspanya benden Tekin çeşidi istedi. Tekin çeşidine talep fazla. 15 yıl uğraştım. Tekin çeşidinin bir özelliği de bizim eski çeşitler aşılandıktan sonra 8-10 yıl sonra meyve vermeye başlıyor, Tekin çeşidi ise 3 ve 4. Yılda verim veriyor. Bütün bunlar İspanya’nın hoşuna gidiyor.”
BU AROMA ABD’DE YOK
Bizim eski çeşidimiz olan Uzun çeşidinin aroma yönünden çok lezzetli olduğunu söyleyen Tekin, “Baklavada kullanılan boz kırımdaki Boz aroma çok kuvvetli, ABD’de yok. Siirt çeşidi, Tekin çeşidi bunlar daha çok kavurma çerez tüketimine yönelik fıstıklar. Tekin çeşidi Şanlıurfa’da 2 bin 3 bin dönüm arazilere ekildi. Yeni tesisler Tekin veya Siirt çeşidi olabilir. Eski çeşitlerde ise sulama ve iyi bakımı, damlamayı getirirsek verimi artırırız. Bu arada bu sene yağışımız iyi. Son 60 yılın yağışı var. Fıstığa da iyi geldi. Ancak bu yağışlar bu senenin verimini etkilemez. Meyve gözü doğacak, seneye verim verecek” dedi.
DÜNYADA İLK
Uluslararası yayınlarıyla dikkat çeken Tekin, Antepfıstığı verimini artırmak için çalışmalara devam ettiğini belirtti. Tekin, verimi artırmak için geliştirdiği projeyle ilgili de bilgi vererek, “Fıstığın dış kabuğundan kompost yaptık, fermente ettik. Türkiye’de ve dünyada ilk. Hayvan gübresi ve fıstığın dış kabuğunu üst üste yığdık üzerini kapattık, ısındı, yandı kötü mikropların hepsi öldü. Karıştırdık, suladık, ekledik dinlendi fıstığa verdik. Yani fıstığı kendi kabuğuyla beslemiş olduk. Fıstığın dış kabuğu fıstığın içindeki besinin üçte birini oluşturuyor. Hem besledi, hem de su tutma kapasitesini artırdı. Kompost verilen Antepfıstığı ağaçlarında verim katlandı” dedi. Meral KINACILAR ERBEKTE
