Ekip, Antep fıstığı kabuklarının uygun şekilde kompostlaştırıldığında bahçe toprağının su tutma özelliğini, ağaçların beslenmesini ve meyve kalite göstergelerini iyileştirebileceğini ortaya koydu.
ULUSLARARASI DERGİDE YAYIMLANDI
Gaziantep'in en değerli tarımsal ürünlerinden biri olan Antep fıstığında, üretim kadar üretim sırasında ortaya çıkan atıkların değerlendirilmesi de önem kazanıyor. Gaziantep Üniversitesi Biyoloji Bölümü araştırmacıları tarafından gerçekleştirilen yeni bir çalışma, Antep fıstığı kabuklarının doğru yöntemlerle işlendiğinde yeniden fıstık bahçelerine kazandırılabileceğini gösterdi. Gaziantep Üniversitesi araştırmacılarının Nizip'te yürüttüğü saha çalışması, işleme tesislerinde atık olarak ortaya çıkan Antep fıstığı kabuklarının uygun şekilde kompostlaştırıldığında bahçe toprağının su tutma özelliğini, ağaçların beslenmesini ve meyve kalite göstergelerini iyileştirebileceğini ortaya koydu. Gaziantep Üniversitesi araştırmacıları, yaptıkları çalışmayla Antepfıstığı tarımına bilimsel katkı sağlamış oldu. TEMA Vakfı, Damak Chocolate ve Sezor Gıda’nın katkı sunduğu çalışmada fıstık kabuğu toprağa can oldu. Uğur Vural, Hüseyin Tekin, Enes Furkan Boyraz ve Prof. Dr. İbrahim Halil Kılıç tarafından hazırlanan araştırma, uluslararası hakemli Emirates Journal of Food and Agriculture dergisinde 25 Ağustos 2026 tarihinde yayımlandı.
DENEME FISTIK BAHÇESİNDE YAPILDI
Araştırma, 2022-2023 üretim döneminde Gaziantep'in Nizip ilçesine bağlı Kesiktaş Mahallesi'nde bulunan yetişkin bir Antep fıstığı bahçesinde gerçekleştirildi. Çalışmada toplam 80 fıstık ağacı beş farklı gruba ayrıldı. Gübre uygulanmayan kontrol grubu, yalnızca mineral gübre uygulanan grup, solucan gübresi, çiftlik gübresi ve Antep fıstığı kabuğu kompostu uygulanan gruplar karşılaştırıldı. Organik materyaller araştırmada mineral gübreyle birlikte kullanıldı. Fıstık işleme tesislerinden temin edilen kabuklar, doğrudan toprağa verilmek yerine kontrollü koşullarda sığır gübresiyle karıştırılarak kompostlaştırıldı. Yaklaşık 21 gün süren işlem sonunda koyu kahverengi renge ve toprak kokusuna sahip olgun bir kompost elde edildi.
KURAKLIK AÇISINDAN ÖNEMLİ BİR SONUÇ
Araştırmanın çiftçiler açısından en dikkat çekici sonucu, fıstık kabuğu kompostunun toprağın suyla ilgili özelliklerinde sağladığı iyileşme oldu. Kompost uygulanan topraklarda su tutma kapasitesi, tarla kapasitesi ve suyun toprağa geçişiyle ilgili göstergeler, yalnızca mineral gübre kullanılan toprağa göre daha olumlu bulundu. Bu sonuç, yağışın sınırlı olduğu ve kuraklık baskısının giderek arttığı Gaziantep gibi bölgeler için özel önem taşıyor. Toprağın suyu daha iyi tutması, yağmur ve sulama suyundan daha etkili yararlanılmasına katkı sağlayabilir.
MEYVE KALİTESİ ARTTI
Fıstık kabuğu kompostu uygulanan ağaçların yapraklarında azot, fosfor, potasyum, demir, çinko ve bakır gibi önemli besin elementlerinin daha yüksek düzeylere ulaştığı belirlendi. Organik uygulamaların meyvenin çıtlama oranı, iç randımanı ve iriliği gibi çiftçinin ürününü doğrudan ilgilendiren kalite özelliklerinde de olumlu değişiklikler sağladığı görüldü. Bununla birlikte çalışma toplam ürün verimini değil, meyve kalite göstergelerini değerlendirdi.
YARARLI BAKTERİLER DE DESTEKLENDİ
Çalışmada yalnızca toprağın fiziksel özellikleri değil, toprakta yaşayan bakteriler de incelendi. Laboratuvarda yetiştirilebilen bakteriler ileri bir tanımlama yöntemiyle analiz edildi. Fıstık kabuğu kompostu uygulanan topraklarda Pseudomonas ve Bacillus gibi bitki gelişimini ve topraktaki besin döngüsünü destekleyebilen bazı bakteri gruplarının daha fazla bulunduğu tespit edildi. Bu sonuç, kompostun yalnızca ağaca besin sağlamadığını, toprağın biyolojik canlılığını da destekleyebileceğini gösterdi.
KILIÇ:ATIK DEĞİL, YEREL KAYNAK
Araştırma ekibinden Prof. Dr. İbrahim Halil Kılıç, çalışmanın Gaziantep tarımı açısından taşıdığı önemi şu sözlerle değerlendirdi:"Antep fıstığı kabuğunu yalnızca ortadan kaldırılması gereken bir atık olarak görmemeliyiz. Uygun şekilde kompostlaştırıldığında bu yerel materyal toprağın su tutmasına, besin döngüsüne ve biyolojik canlılığına katkı sunabilecek değerli bir tarımsal kaynağa dönüşebilir. Bu yaklaşım, hem bölgemizdeki atık yükünün azaltılması hem de kuraklık şartlarına karşı daha dayanıklı bahçelerin oluşturulması bakımından önemlidir."
VURAL:SONUÇLAR UMUT VERİCİ
Çalışmanın sorumlu yazarı Uğur Vural ise araştırmanın çiftçiler için önemli bir başlangıç sunduğunu belirtti:"Burada söz konusu olan, ham fıstık kabuklarının doğrudan ağacın altına dökülmesi değildir. Kabukların kontrollü şekilde kompostlaştırılması ve bahçenin toprak analizine göre kullanılması gerekir. Sonuçlarımız umut verici olmakla birlikte, yaygın bir uygulama önerisi için farklı bahçelerde ve birden fazla üretim yılında yeni çalışmalar yapılmalıdır."
ÇİFTÇİLERE ÖNEMLİ UYARI
Araştırmada ağaç başına 20 kilogram olgunlaştırılmış fıstık kabuğu kompostu, mineral gübreyle birlikte uygulandı. Ancak bu miktar her bahçe için doğrudan kullanılabilecek hazır bir gübreleme reçetesi anlamına gelmiyor. Toprağın yapısı, ağacın yaşı, sulama imkânları ve mevcut besin düzeyleri değişebileceği için uygulamanın mutlaka toprak ve yaprak analizlerine göre, uzman görüşü alınarak yapılması gerekiyor.
ATIKLAR YENİDEN EKONOMİYE KAZANDIRILABİLİR
Araştırma, Antep fıstığı işleme tesislerinde büyük miktarlarda ortaya çıkan kabukların çöpe gitmesi veya çevresel bir yük oluşturması yerine tarımsal girdiye dönüştürülebileceğine işaret ediyor. Böylece fıstığın kabuğu yeniden fıstık bahçesine kazandırılarak hem toprağın korunmasına hem de döngüsel tarım uygulamalarının geliştirilmesine katkı sağlanabilir.
ÇALIŞMAYA GAZİANTEP'TEN GÜÇLÜ DESTEK
Araştırma, Gaziantep Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından FEF.YLT.22.21 proje koduyla desteklendi. Araştırma ekibi, çalışmaya sağladıkları katkılar dolayısıyla TEMA Vakfı ve Damak Chocolate'a; araştırmada kullanılan solucan gübresinin temini için ise Sezor Gıda Tarım Ltd. Şti.'ye teşekkür etti. Gaziantep'te üniversite, sivil toplum ve özel sektör katkısıyla gerçekleştirilen çalışmanın, bölgenin en değerli tarımsal ürünlerinden Antep fıstığında çevre dostu ve yerel kaynaklara dayalı üretim modellerinin geliştirilmesine ışık tutması bekleniyor. Meral KINACILAR ERBEKTE
