Evlerin, iş yerlerinin ve tarihî yapıların zarar gördüğü felaketin ardından halk, artçı sarsıntıların korkusuyla açık alanlara sığındı. Ancak depremden sağ kurtulanları bu kez barınma, temiz su ve yiyecek bulma mücadelesi bekliyordu.
Gaziantep’in tarihinde derin izler bırakan 1822 depremi, yalnızca binaların yıkılmasıyla sınırlı kalmadı. O dönem Ayıntab adıyla anılan yerleşimde günlük hayatın yeniden kurulması, deprem sonrasının en büyük sorunlarından biri haline geldi. Enkaz altında kalan yakınlarını arayan insanlar, bir yandan da devam eden sarsıntılar nedeniyle ayakta kalan yapılara girmekte tereddüt ediyordu.
Antep Kalesi de yıkımdan etkilendi
Depremin tarihî yapılarda yol açtığı hasar, felaketin boyutunu gösteren önemli başlıklardan biri oldu. Antep Kalesi'nin de depremden zarar gördüğü aktarılırken, taş yapıların yoğun olduğu yerleşim alanlarında büyük bir yıkım yaşandığı belirtiliyor.
Evlerini kaybeden ya da yeni bir sarsıntıdan korkan halk için bağlar, bahçeler ve açık alanlar geçici barınma yerlerine dönüştü. Depremin ardından devam eden artçı sarsıntılar, insanların normal hayatlarına dönmesini daha da güçleştirdi.
Enkazdan kurtulanları bu kez geçim mücadelesi bekledi
Deprem sonrasında barınma kadar önemli bir başka sorun da günlük ihtiyaçların karşılanmasıydı. Su yollarının, çeşmelerin ve kuyuların zarar görmesi ihtimali, temiz suya ulaşmayı güçleştiren koşullar arasında yer alıyordu.
Fırınların, dükkânların ve erzak depolarının hasar görmesi de yiyecek teminini zorlaştırabilecek etkenlerdendi. Antep'in geleneksel mutfağında önemli yer tutan pekmez, bastık, kuru üzüm, nohut, mercimek ve un gibi uzun süre saklanabilen gıdalar, böyle bir felaket ortamında hayati önem taşıyordu.
Yıkımın ardından hastalık tehlikesi
Büyük depremlerin ardından ortaya çıkan sağlık sorunları, 1822 felaketinin de değerlendirilmesi gereken yönlerinden biri.
Temiz suya erişimin güçleşmesi, insanların kalabalık ve sağlıksız koşullarda barınması, yeterli beslenememesi ve enkazın kaldırılamaması, salgın hastalık riskini artırabilecek koşullar oluşturuyordu.
Ancak 1822 depreminden sonra Ayıntab'da hangi hastalıkların ne ölçüde yayıldığını ve bu hastalıklar nedeniyle kaç kişinin yaşamını yitirdiğini ortaya koyan kesin veriler bulunmadan, salgınlara ilişkin sayısal bir değerlendirme yapmak mümkün değil.
Ayıntab'ın hafızasında silinmeyen izler
1822 depremi, Gaziantep'in yalnızca yapılarını değil, toplumsal hayatını da etkileyen tarihî felaketlerden biri olarak hatırlanıyor.
Deprem sonrasında insanların yeniden barınacak yer bulması, geçimlerini sağlaması ve zarar gören yaşam alanlarını onarması uzun bir toparlanma sürecini gerektiriyordu.
Bugün Gaziantep'in tarihî sokakları, taş evleri ve ayakta kalan yapıları geçmişin mimari mirasını yansıtırken, yaşanan büyük felaketler de bu mirasın bir parçasını oluşturuyor.
Aradan geçen 204 yıl, 1822 depremini Gaziantep tarihinin unutulmaması gereken olaylarından biri olmaktan çıkarmadı.
